29 maart 2010
Direct na de gemeenteraadsverkiezingen laaide de discussie over de wenselijkheid van stemcomputers weer op. De stellingname is ongewijzigd: voorstanders willen het stemproces veiliger inrichten en het tellen van stemmen bespoedigen, terwijl tegenstanders vrezen voor verlies van het stemgeheim en de controleerbaarheid van het stemproces.
Focus onterecht op techniek
Zoals wel vaker het geval bij maatschappelijke discussies, ligt de focus van de discussie onterecht op de technische aspecten van stemmen per stemcomputer. Wel of geen paper trail, lost een digitale handtekening iets op, volgens welke normen en door wie worden stemcomputers beveiligd? Dat zijn relevante discussiepunten als besloten is stemcomputers te gebruiken, maar gaat voorbij aan het belangrijkste bezwaar: de controleerbaarheid van het stemproces.
Zekerheden van het huidige stemproces
Stemmen op papier is niet honderd procent veilig. Het tellen van stemmen is mensenwerk en mensen maken fouten—of willen verkiezingen beïnvloeden. Er zijn procedures die fraude door stembureaumedewerkers moeten voorkomen. Die werken niet feilloos, genoeg betrokkenen meldden misstanden bij afgelopen gemeenteraadsverkiezingen.
Wat stemmen op papier veilig maakt, is de schaal waarop fraude moet worden gepleegd voordat verkiezingen daadwerkelijk beïnvloed worden. Om bepaalde partijen en personen te bevoordelen, moeten massa's mensen samenwerken en het stemproces corrumperen zonder daarbij gepakt te worden. De kans hierop is minimaal; complotten laten zich lastig verborgen houden, zeker als er veel mensen direct bij betrokken zijn.
Vertrouwen in een computer?
De omslachtigheid van stemmen op papier borgt het stemgeheim en maakt fraude erg inefficiënt. Het herintroduceren van stemcomputers doet beide voordelen teniet.
Allereerst de borging van het stemgeheim. Zodra ik mijn stemformulier in de stembus stop, is bijna niet meer te achterhalen op wie ik heb gestemd. Onderzoek van de AIVD heeft uitgewezen dat stemmen die worden uitgebracht op hedendaagse stemcomputers, eenvoudig zijn af te luisteren. Het stemgeheim is dus niet geborgd bij de inzet van stemcomputers.
Dan de kans op beïnvloeding van verkiezingen. De kracht van stemmen op papier is de grootschaligheid waarmee fraude moet worden gepleegd voordat zij resultaat oplevert. De logheid van het systeem borgt de accuratesse van de verkiezingsuitslag. Het gebruik van stemcomputers elimineert deze logheid door voor god te spelen: als de stemcomputer het zegt, zal het wel zo zijn.
Stemcomputers zijn maar moeilijk te controleren. Zo is het onmogelijk te bewijzen dat op het moment van stemmen de juiste software gebruikt wordt. En in tegenstelling tot mensen, zijn computers uitermate goed in het bewaren van geheimen. Maar belangrijker nog: waar bij stemmen op papier duizenden mensen een complot tot uitvoering moeten brengen, is bij stemmen per stemcomputer één bedrijf of programmeur bij machte het gehele stemproces te ruïneren.
Balans tussen voor- en nadelen
Er worden twee voordelen van stemmen per stemcomputer aangevoerd: een snellere verkiezingsuitslag, en een veiliger stemproces. Dat computers sneller stemmen kunnen tellen dan mensen lijdt geen twijfel. Maar stemcomputer komen de veiligheid van het stemproces niet ten goede.
De nadelen blijven ondertussen overeind: het stemgeheim is met stemcomputers niet langer geborgd, en het stemproces wordt oncontroleerbaar. Weegt dat op tegen een verkiezingsuitslag die een paar uur minder op zich laat wachten?
Stemmen met potlood én computer
Om het voordeel van een snelle verkiezingsuitslag te combineren met een veilig stemproces, wordt geopperd zowel op papier als digitaal te stemmen: de stemcomputer print een bon uit waarop de kiezer kan controleren of zijn stem juist is uitgebracht. Deze bon wordt door de kiezer in een stembus gestopt; de zogeheten paper trail.
Met deze papier trail kunnen de resultaten van de stemcomputer worden vergeleken met de papieren stemming. Maar is dat de moeite en de investering waard? Het enige voordeel is dat de verkiezingsuitslag een paar uur eerder bekend is, terwijl er vele nadelen zijn; het stemproces wordt ingewikkelder en ondoorzichtiger, en vele malen duurder dan wanneer alleen het potlood wordt gehanteerd.